Thomas Berger „Mały wielki człowiek”

Thomas Berger „Mały wielki człowiek”


Recenzował: Damian Drabik

„Mały wielki człowiek” to epicka historia Jacka Crabba, człowieka, który wychował się na pograniczu dwóch drastycznie odmiennych kultur – Indian i białych ludzi. Gdy był dzieckiem, opiekowali się nim Czejenowie, następnie zaś, dzięki wrodzonemu talentowi do asymilacji, imał się różnych zajęć: od rewolwerowca, po przewodnika generała Custera. Choć dożywając wieku ponad stu lat (kiedy to opowiada swoją historię), przeżył niezliczoną ilość przygód nierozerwalnie powiązanych z historią XIX-wiecznej Ameryki, to nigdy do końca nie znalazł się „w domu”. Zarówno bowiem przez białych, jak i przez Indian traktowany był z dystansem. Jedni i drudzy widzieli w nim obcego, a i on sam nie wiedział do końca, która natura w nim przeważa.

Powieść Thomasa Bergera z 1964 to niewątpliwy klasyk, który doczekał się nie tylko wybitnej ekranizacji filmowej w reżyserii Arthura Penna z Dustinem Hoffmanem i Faye Dunaway w rolach głównych, ale także odcisnął kolejne ważne piętno w popkulturze. W końcu wykorzystany przez niego z powodzeniem motyw jednostki, której burzliwe losy ilustrują charakter danego kraju i epoki, powracał zarówno wcześniej, jak i później wielokrotnie, żeby przywołać chociażby „Forresta Gumpa”. Berger ubiera ten motyw w szaty ironicznego westernu.

Obecnie za sprawą filmowej serii wydawnictwa Prószyński i S-ka mamy okazję ponownie sięgnąć po tę historię. Ci, którzy dotychczas nie spotkali się z twórczością Bergera, a znają Dziki Zachód głównie z hollywoodzkich filmów, powinni sięgnąć po tę pozycję obowiązkowo. Może się bowiem okazać, że w rzeczywistości nie wszystko było tak jednowymiarowe, jak w klasycznych westernach.

Berger nie idealizuje. Zarówno o białych, jak i czerwonoskórych pisze z takim samym dystansem, pośród jednych i drugich dopatrując się zła i zepsucia. Indianie są tutaj odczarowani, pozbawieni romantycznego zabarwienia, dzicy nawet bardziej, niż można to sobie wyobrazić. Kowboje przedstawieni są jako pijacy, którzy chętniej zarzucają lasso na kobiety lekkich obyczajów niż na bydło. A nasz bohater, Jack Crabb, przebywając zarówno wśród Indian, jak i białych, dostrzega przede wszystkim ich godne pogardy przywary.

Autor kreśli przed nami nietypowy obraz Dzikiego Zachodu, korzystając z całej palety charakterystycznych dla tego typu opowieści elementów (od podkreślenia gorączki złota po obrazowanie polowań), ale obdzierając je z idealizacji. Wszystko to czyni z dystansem i dużą dozą czarnego humoru, który pomaga czytelnikom przedrzeć się przez ten dość nieprzyjemny świat.

Paradoksalnie jednak widać, z jak dużą sympatią traktuje Berger rdzennych mieszkańców Ameryki. Opisując ich kulturę, tradycje i zwyczaje plemienne, piętnuje ich wady, podkreśla naiwność, ale wskazuje także szereg niesprawiedliwości ze strony białego człowieka, które ich spotkały. Jest też w swoich opisach bardzo szczegółowy i wykazuje się olbrzymim przygotowaniem merytorycznym, serwując czytelnikom wiele niezwykłych ciekawostek związanych z kulturą Indian.

Największą zaletą powieści jest wspaniały bohater. Jack Crabb nie jest wyidealizowany, a chociaż odbijają się w nim wszystkie przywary i wartości ówczesnej Ameryki, to nie jest jedynie spersonifikowanym zbiorem tych cech – jest człowiekiem z krwi i kości. Posiada wiele negatywnych cech, wielokrotnie dokonuje także złych czynów, z czasem jednak następuje w nim wyraźna przemiana. Ostatecznie staje się bohaterem niezwykle bliskim czytelnikowi, i aż przykro się z nim rozstawać.

„Mały wielki człowiek” to powieść niezwykła w każdym calu. Berger pisze tak ciekawie, że historia wciąga już od pierwszych zdań. Imponuje wiedza autora, nawet jeśli w dużej mierze zabarwiona fikcją. Przygody Jacka Crabba bawią i wzruszają na przemian, gorzka refleksja miesza się z ogromem pozytywnych emocji. Ta powieść to wyjątkowa, błyskotliwie opisana przygoda, po przebyciu której trudno wrócić do rzeczywistości.

Korekta: Katarzyna Tatomir

Kategoria: Literatura światowamały wielki człowiek

ISBN: 978-83-8069-171-1

Tytuł oryginału: Little Big Man

Data wydania: 19.11.2015

Format: 130mm x 200mm

Liczba stron: 672

Loading Facebook Comments ...
Zostaw odpowiedź

Facebook

%d bloggers like this: