Susanna Clarke, „Jonathan Strange i pan Norrell”

Susanna Clarke, „Jonathan Strange i pan Norrell”


Autor: Łukasz Szatkowski

Susanna Clarke jest autorką jednej powieści. Ale jakiej, chciałoby się rzec. Wśród fantastyki wydanej w 2004 roku nie miała sobie równych i zdobyła wszystkie najważniejsze nagrody z wyjątkiem Nebuli – SFWA uznało, że na ich wyróżnienie zasługuje „Kamuflaż” Joego Haldemana, która to książka w Polsce kilka lat później przyjęta została raczej chłodno. A tymczasem powieść „Jonathan Strange i pan Norrell”, bo o niej mowa, doczekała się właśnie drugiego wydania, w dodatku w prestiżowej serii „Uczta Wyobraźni” wydawnictwa Mag. Sprawdźmy zatem, czy zachwyty nad powieściowym debiutem Susanny Clarke są uzasadnione.

XIX-wieczni angielscy magowie to już tylko historycy omawiający dokonania swych wielkich poprzedników. W tym towarzystwie szacownych dżentelmenów czarowanie nie należy do dobrego tonu, co w rzeczywistości oznacza, że nikt już tego nie potrafi. Wszystko zmienia się, gdy niejaki pan Norrell, samotnik i ekscentryk, posiadacz imponującej biblioteki, rzuca wyzwanie Uczonemu Towarzystwu Magów Yorku. Jeśli zaprezentuje konfratrom pokaz prawdziwych czarów, których autentyczności nikt nie będzie w stanie zakwestionować, dżentelmeni zrzeszeni w towarzystwie zrezygnują z tytułu magów. Tak oto zaczyna się bój pana Norrella o odnowienie angielskiej magii. Czy mu się powiedzie?

To, co od pierwszych stron uderza w tej powieści, to styl dla fantasy zupełnie nietypowy. Susanna Clarke potrafi z prawdziwą maestrią łączyć powagę z humorem i historię z fantazją w tak przewrotny sposób, w jaki połączyła dwóch tytułowych bohaterów. Sama treść jest poważna, ponura wręcz, z czym zresztą koresponduje okładka, jednak Clarke przedstawia ją w taki sposób, że nie sposób co jakiś czas się nie uśmiechnąć czy nawet nie parsknąć śmiechem. Ciekawym, a rzadko spotykanym zabiegiem jest także dodanie licznych przypisów – niekiedy odsyłają one do omawianych książek bądź osób, innym razem przedstawiona jest w niej krótsza bądź dłuższa (nawet do kilku stron) historyjka, często zabawna, do której nawiązują bohaterowie książki. Bywa, że autorka wykorzystuje przypisy niczym Pratchett, choć tu humor jest dużo subtelniejszy.

Warto bliżej przyjrzeć się złożonej kreacji dwóch tytułowych bohaterów. Pan Norrell, przedstawiany początkowo jako prawdziwy liberał na tle magów teoretyków, okazuje się ostatecznie twardym konserwatystą, gdy przechodzi do czynów i podejmuje działania na rzecz odnowy angielskiej magii. Ludzie oczekują efektownych sztuczek, a gburowaty Norrell kręci nosem i piętrzy coraz to nowe trudności i ograniczenia, tępiąc przy tym wszystkich potencjalnych konkurentów, choć nie ma co się ich za bardzo obawiać, gdyż zazdrośnie trzyma łapę na wszystkich księgach, które mogłyby rzucić światło na bardziej zaawansowaną magię. To on, jako jedyny mag w Anglii, decyduje jakie rodzaje magii są właściwe, a jakie nie. Jest jednak przy tym mocno zależny od swych doradców, daje sobą łatwo manipulować.

Odwilż przychodzi wraz z Jonathanem Strange’em, któremu nieoczekiwanie udaje się zostać uczniem Norrella, ba! zdobyć jego przyjaźń czy wręcz niemal ojcowską miłość (dość specyficzną, przyznam) i co za tym idzie dostęp (mocno ograniczony) do ksiąg. Wszystko to pomimo dzielących ich różnic. Strange jest bowiem praktykiem-samoukiem, eksperymentuje z czarami, klecąc razem szczątki wiedzy niezagarniętej przez Norrella ze swym własnym pomyślunkiem, co daje nadzwyczaj udane efekty. Ta parka, mimo diametralnych różnic w poglądach i wielu spowodowanych nimi kłótni nie może bez siebie żyć, potrzebują się nawzajem i uzupełniają. Skomplikowane, złożone relacje obu panów wraz z ich umiejętnym zaprezentowaniem to chyba największy atut powieści Clarke.

„Jonathan Strange i pan Norrell” to interesująca w stylu i formie opowieść, niewątpliwie pewne fantastyczne novum ostatnich lat. Książka Susanny Clarke sprawiła mi wiele przyjemności, aczkolwiek nieszczególnie porwała. Niestety nie podzielam powszechnych zachwytów nad tą powieścią, choć i tak warto się z nią zapoznać, a czas nad nią spędzony w żadnym wypadku nie będzie stracony.

 

Korekta: Aleksandra Żurek

 

Autor: Susanna Clarkejonathan_strange_i_pan_norrell_qfant

Tytuł: Jonathan Strange i pan Norrell

Data wydania: luty 2013

Wydawnictwo: MAG

Pozostałe dane: tłumaczenie: Małgorzata Hesko-Kołodzińska

tytuł oryginału: Jonathan Strange and Mr Norrell

ISBN: 9788374802772

liczba stron: 810

Loading Facebook Comments ...
Zostaw odpowiedź

Facebook

%d bloggers like this: