S.C. Gwynne, „Imperium Księżyca w Pełni. Wzlot i upadek Komanczów”

S.C. Gwynne, „Imperium Księżyca w Pełni. Wzlot i upadek Komanczów”


Recenzowała: Lucyna Markowska

Opowieść o rdzennych mieszkańcach Ameryki, autorstwa laureata Nagrody Pulitzera – S.C. Gwynne’a, nie mogła zostać wydana i przez spragnionego dobrej lektury recenzenta niezauważona. Dlaczego? Bo każda osoba, która choć trochę interesuje się kulturą Indian wie, że informacji na jej temat można znaleźć w książkach bardzo niewiele – jeśli nie opieramy się na źródłach angielskich lub chcemy poszerzyć wiedzę poza ogólne opracowania antropologiczne. W języku polskim dostępne jest zaledwie kilka publikacji. Nie wszystkie zadawalają także stopniem merytorycznego opracowania i aktualnością, przez co odnosi się wrażenie, że wątek Indian w naszym kraju nie jest zbyt atrakcyjny badawczo.

Nie będę pewnie żadnych wyjątkiem, jeśli zauważę, że większość powszechnej wiedzy o rdzennych mieszkańcach Ameryki to wyobrażenie budowane za sprawą westernów, filmów o osadnikach, z odrobiną faktów historycznych i stereotypów w tle. Obraz złego, kolekcjonującego skalpy barbarzyńcy na długo został utrwalony przez kino, a Indianie kojarzą nam się głównie z tańcami wokół ogniska, fajkami pokoju, pióropuszami i totemami. Z drugiej strony: za sprawą rezerwatów, pewnego oporu w podejściu współczesnych Amerykanów i wciąż aktualnych problemów rasizmu, myślimy o Indianach z odrobiną współczucia, nostalgii i przesadnym romantyzmem, zwłaszcza w odniesieniu do praktyk szamańskich i animizmu.

Tym bardziej ucieszyłam się, że wreszcie będę mogła poczytać o Komanczach w rodzimym języku. Nie dlatego, że straszne mi zagraniczne źródła, ale ze względu na znaczenie, jakie niniejsza publikacja może ze sobą pociągnąć. Na potrzeby tej recenzji wydaje się zatem trafne przywołanie słów doktora B. Hlebowicza, który dokonał doskonałego przekładu tej pozycji i jednocześnie podsumował we wstępie wartość pracy G.S. Gwynne’a: „Imperium Księżyca w Pełni to pierwsza tak szeroka monografia dziejów Komanczów w języku polskim. Miejmy nadzieje, że rozpocznie ona modę na dobrą literaturę o Indianach, zbyt często mitologizowanych jako okrutna, bezmyślna masa zagrażająca „cywilizacji” lub – przeciwnie – jako bezbronne ofiary imperializmu Europejczyków”.

Ale o czym właściwie jest „Imperium Księżyca w Pełni” poza lakoniczną wzmianką, że rzecz dotyczy Indian? Już na początku przestrzegę odbiorców, iż jest to lektura porywająca, ale niełatwa. Opowiada bowiem o losach i historii Komanczów z kilku nie zawsze zgodnych źródeł, wzbogaconych o cytaty, fragmenty dzienników i fakty historyczne. Możemy zatem spojrzeć na bohaterów poszczególnych wydarzeń z bardziej ludzkiej strony, poznać ich słabości i cechy charakteru, a także odnieść się do przedstawionej historii z większą dozą obiektywizmu.

Rozdziały dotyczące generała Ranalda S. Mackenziego skoncentrują się na walce z Indianami, okrutnym i bezwzględnym konflikcie, w którym obie strony wykazały się podstępnością, zmysłem taktycznym, a czasami aktami zwykłego bestialstwa. Dowiemy się więcej o sytuacji polityczno-geograficznej ówczesnej Ameryki oraz wojskowości: z czego wynikały wpływy wielkich plemion indiańskich rywalizujących z Komanczami, w jaki sposób mylili zwiadowców, aby uniknąć pościgu po napaści, jakiej broni używali, jaką wiedzą i umiejętnościami odznaczali się ich wojownicy (w tym poznamy np. sposoby używania ciała konia jako tarczy oraz walki z siodła).

Losy Cynthii Ann Parker to już historia znacznie bardziej intymna. Opowiada bowiem o kobiecie, która została uprowadzona przez Komanczów, po czym tak przesiąkła ich kulturą, że nie potrafiła odnaleźć się po odbiciu z rąk porywaczy i utracie indiańskiego męża. O emocjach i zachowaniu Cynthii, nazywanej „białą squaw”, dowiadujemy się przeważnie z relacji jej krewnych, tłumaczy (gdyż nie mówiła po angielsku) i ówczesnych gazet, które żywo interesowały się sprawą nieszczęśliwej kobiety. To także wzruszająca historia z opisem indiańskich praktyk żałobnych, aspektów wiary, sposobów wychowania dzieci i trudnych relacji wynikających ze zderzenia obu kultur.

Wreszcie największa część publikacji została poświęcona Quanahanowi Parkerowi, synowi Cynthii, który z czasem stał się przywódcą Komanczów, reprezentującym ich interesy politykiem, biznesmenem i rzecznikiem swojego ludu w kwestii szkół dla Indian czy ogólnych warunków bytowych. Szczególnie barwne i ciekawe staną się negocjacje Quanaha z licznymi komisarzami dotyczące wartości ziemi, warunków porozumienia i ratyfikacji wcześniejszych ustaleń oraz opieki nad innymi Komanczami, którym ten były wódz wojenny nigdy nie żałował pomocy i jedzenia.

Od strony technicznej „Imperium Księżyca w Pełni” zawiera także liczne zdjęcia, które doskonale uzupełniają narrację. Edytorskie opracowanie „Serii amerykańskiej”, w skład której „Imperium…” wchodzi, zasługuje zresztą na odrębną pochwałę. Stoi bowiem na bardzo wysokim poziomie pod kątem nie tylko merytorycznego bogactwa treści (jak np. dodatkowe mapy, indeks osobowy, klarowny podział bibliografii na pozycje książkowe, listy czy oficjalne dokumenty), ale i naprawdę przemyślanej strony graficznej.

Dla każdego zainteresowanego historią Indian Ameryki Północnej książka Gwynne’a jest lekturą obowiązkową i – co szczególnie istotne – niezwykle przyjemną. Autor posiada wyjątkowy dar snucia porywającej opowieści, która nawet jeśli dotyczy trudnego tematu i może miejscami zmusić odbiorcę do samodzielnej pracy (przy weryfikacji treści), to jednak jest warta włożonego wysiłku i poświęconego jej czasu. Jest to zarazem książka o powstawaniu Stanów Zjednoczonych Ameryki, która zdradza jej mroczniejsze kulisy. Przypomina bowiem, iż w kraju, gdzie narodził się mit „śnienia o sukcesie”, jest także miejsce na przemoc, niesprawiedliwość i śmierć. Wreszcie to szeroka refleksja o przemijalności i kruchości ludzkich imperiów, która pozwoli Wam przenieść się na Wielkie Równiny i zobaczyć je z nowej perspektywy.

Korekta: Katarzyna Tatomir

Tytuł: Imperium Księżyca w Pełni. Wzlot i upadek komanczówS.C. Gwynne, Imperium Księżyca w Pełni. Wzlot i upadek komanczów
Tytuł oryginału: Empire of the Summer Moon: Quanah Parker and the Rise and Fall of the Comanches, the Most Powerful Indian Tribe in American History
Autor: S.C. Gwynne
Tłumaczenie: Bartosz Hlebowicz
Wydawca: Wydawnictwo Czarne
ISBN: 978-83-8049-067-3
Liczba stron: 512
Format: 133 mm × 215 mm
Cena: 54,90 zł
Data wydania: 2015

Loading Facebook Comments ...
Zostaw odpowiedź

Facebook

%d bloggers like this: